Երկուշաբթի, 11.12.2017, 19:18
 

Follow Hay.do.am on Twitter Hay.do.am - Facebook  

Գլխավոր | Главная Ֆորում | Форум
· Партнеры Partners · Banner Code · RSS

Անհատներ Личности [178]Հոդվածներ Статьи [95]Հարցածրույցներ Интервью [31]
СМИ [3]ԶԼՄ [2]Ազատագրված Արցախ [51]

Հոդվածներ Статьи

Բացի զիջողներից` զիջելու ուրիշ բան չունենք
11.04.2010

Պատերազմն առիթ էր` վերադարձնելու մեր հայրենիքի մի հատվածը: Այս համոզմունքն ունի Շուշիի առանձնակի գումարտակի հրամանատար, փոխգնդապետ Ժիրայր ՍԵՖԻԼՅԱՆԸ:

Նա Հայաստան է եկել 1990 թ.: «Երբ Դաշնակցությունը որոշեց վերադառնալ երկիր, նրա միջոցով եկա»,- հիշում է նա:

Մոտ մեկ տարի ջոկատներ է մարզել: 1991-ին մեկնել է Արցախ, ավելի ճշգրիտ` Շահումյան: «Արցախյան պատերազմի մասնակցի իմկենսագրությունն սկսվում է Շահումյանից: Այնտեղ եղել եմ նախ որպես զինվորական հրահանգիչ, իսկ որոշ ժամանակ անց` ԴաշնակցությանԱլավերդու ջոկատի հրամանատար»,- պատմում է հրամանատարը:

Ապա կրկին վերադարձել է Հայաստան, ջոկատներ մարզել: «1991-ի նոյեմբերի վերջին 56 հոգանոց ջոկատով մեկնել ենք Արցախ` Հադրութ, Տող, հետո Ստեփանակերտ` Կրկժանն ազատագրելու և Ստեփանակերտը պաշտպանելու նպատակով: Եղել եմ այդ ջոկատի հրամանատարը»: Շուշիիազատագրումից հետո այդ ջոկատի կորիզը դարձավ Շուշիի վաշտը, հետո` Շուշիի առանձնակի գումարտակը:

***

Ես Լիբանանում եմ ծնվել: Փոքր հասակից պատերազմ եմ տեսել: Նույնիսկ եթե ռազմական կրթություն չստանաս, միայն պատերազմում ապրելով` շատ բան կսովորես: Բայց քանի որ այնտեղ հայերս ինքնապաշտպանվելու խնդիր ունեինք, գիտելիքներ եմ ձեռք բերել նաև մասնագիտականմակարդակով: Այնուհետ իմ իմացածը բերեցի Արցախ, քանի որ դրա կարիքը շատ կար:

***

Հետին հայացքով դժվարությունները մոռացվում են: Դժվարությունը պահի մեջ է: Երբ հաղթահարում ես` այն դադարում է գոյություն ունենալուց: Հատկապես մինչև Շուշիի ազատագրումը լուրջ էր տեխնիկայի և վառելիքի հարցը: Այդ առումով շատ ենք չարչարվել: Եթե մեր ջոկատներըհագեցած լինեին ժամանակակից նվազագույն տեխնիկայով, շատ գործողություններ ավելի բարեհաջող կլինեին, և ավելի քիչ զոհեր կունենայինք: Որպես ափսոսանք` կարող ենք հիշել վիրավորների տեղափոխման  խնդիրը:

Հոսպիտալ հասցնելը տևում էր 24 ժամ, ինչի հետևանքով նույնիսկ թեթև վիրավորները մահանում էին: Սա ողբերգական և ցավալի է այն առումով, որ նվազագույն խնդիրները լուծելու ներուժ ունեինք: Բայց այդ ժամանակվա Հայաստանի, Արցախի, նաև սփյուռքի քաղաքական ղեկավարությանանլրջության, անկազմակերպ լինելու հետևանքով ունենք` ինչ ունենք: Շատ պարզ բան եմ ասում` մի քանի հարյուր հազար գումարի պատճառովմի քանի հազար մարդ կորցրինք: Սա ուղղակի ամոթ է:

Դա շատերի հուսախաբությունն էր առաջացնում, անգամ` զայրույթը: Պատահել է` ասել են` գնանք, Երևանը գրավենք: Դա շատ տրամաբանական էր. երբ ճակատում ես, վառելիք չունես և հանկարծ լսում ես, որ վանոսիրադեղյանները Մարիաննա են բերում-պտտեցնում կամ կազինո են բացում: Բնական է, որ մի ջոկատի հրամանատար էլկարող է ասել` գնամ, դրանց գյուլլեմ: Բայց մենք պարտավոր էինք մի քիչ խոհեմ լինել: Թեպետ միգուցե նաև մեղք ունենք, որ շատ ենք խոհեմ եղել: Եթե մի քիչ ավելիվճռական լինեինք` այսօր այսպես չէր լինի: Երբ պատերազմից հետո հայ զինվորըվերադարձավ տուն, տեսավ, որ տականքը տնտեսապես երկիրը յուրացրել է, և այդտականքը այսօրվա օլիգարխիան է: Բայց կարծում եմ, որ մեր վիճակը հուսահատականչէ: Միգուցե պետք է այս դժվար ճանապարհն անցնեինք, որպեսզի վերջապես ճիշտուղին գտնենք:

***

Ես կարծում եմ, որ մենք ազգային-ազատագրական պատերազմ ենք մղել` չունենալովազգային ղեկավարություն: Ըստ էության` մեր նվաճումների հիմնական շնորհքըզինվորինն էր, ոչ թե ղեկավարությանը: Նույնիսկ դեպքեր են եղել, երբ վերևից զսպելեն, որպեսզի ներքևում առաջխաղացում չլինի: Եթե ունենայինք ռազմական ուքաղաքական ազգային ղեկավարություն` այսօրվա պատկերն ուրիշ կլիներ: Մերնվաճումները շատ ավելի մեծ կլինեին, իսկ զոհերի թիվը շատ ավելի փոքր:

***

Հաղթանակ կարողացանք կերտել նախ այն պատճառով, որ մեր գործը արդար էր: Համահայկական հոգևոր մեծ միասնություն կար: Օրինակ` Շուշիի ազատագրմանօրերին չէիր գտնի մի հայ, որ ասեր` այդ հարցում համամիտ չեմ: Շատ քիչ էպատահել, որ հայերս ինչ-որ հարցի շուրջ ազգովին միասնական լինեինք: Շուշիիհաղթանակը մեր պայքարի այն կետն է, երբ թեպետ կազմակերպչական առումով մերներուժը չկարողացանք օգտագործել, բայց հոգևոր միասնականության էներգիան իրարդյունքը տվեց: Մի քանի հազար հայ մարդ գիտակցում էր, որ այս հողը պատկանում է իրեն, իսկ հակառակորդը գիտակցում էր, որ դա իրեն չիպատկանում: Սա էր հիմքը, որ կարողացանք հաղթել: Ռազմական հագեցվածության հարաբերակցությունը պատերազմում այնքան էլ կարևոր չէ, եթե կան այսպիսի գործոններ:

***

Ես չեմ ուզում հուշերի գիրկն ընկնել: Դրա ժամանակը դեռ չի եկել: Միայն մի յուրահատուկ դեպք կպատմեմ: Շուշիի ազատագրման օրերն էին: Մենք մեծ խմբով անցել էինք հակառակորդի թիկունքը: Մի քանի օր հետո օպերացիան ավարտվեց, և մենք վերադառնում էինք Շուշի: Մեկ զոհունեինք` սփյուռքահայ առաջին նահատակն էր` Վիգեն Զաքարյան: Այդ երիտասարդը մեր խմբի ամենասիրելի անդամներից էր: Պատկերացրեքտղաների վիշտը: Ու դարձի ճանապարհին հանկարծ լսեցինք հաղթանակի կրակոցները: Տղաներն սկսեցին ժպտալ, ծիծաղել, ուրախանալ` մոռանալով, որ իրենց ուսերին ընկերոջ դին է: Այս դրվագը ես շատ եմ կարևորում, այն մեզ հասկանալ է տալիս, թե Շուշիի ազատագրումը մեզ ինչմեծ ոգեղենություն տվեց, իսկ հակառակորդին` ինչ մեծ հարված հասցրեց: Տարածքային նվաճումներից երկրորդը համարում եմ Աղդամիազատագրումը: Աղդամը համարվում էր ադրբեջանական երրորդ, իսկ հեղինակությամբ` առաջին քաղաքը: Խոսվում էր Աղդամիհեղինակությունների, գողերի, մաֆիոզների մասին, Աղդամը վերցնելով` Ադրբեջան չկար: Աղդամից հետո կարելի էր հանգիստ Ադրբեջանըկապիտուլյացիայի ենթարկել: Մենք այդ հնարավորությունն ունեցել ենք:

***

Իմ տեղեկություններով` պատերազմին մասնակցել է 100-ից ոչ ավելի սփյուռքահայ: Նրանց կեսից ավելին եկել էր Դաշնակցության միջոցով, միմասը ԱՍԱԼԱ-ի տղաների շրջանակն էր, մյուսները` հնչակյանների, մի քանիսն էլ սեփական միջոցներով էին եկել: Այս թիվն ամոթալի է, որովհետևմերօրյա սփյուռքը մեծ ներուժ ուներ` նաև մարդկային ծանրակշիռ ներկայություն ապահովելու առումով: Այս հարցում ևս քաղաքական հնացածկազմակերպություններն օգնելու փոխարեն խանգարեցին: Ըստ երևույթին հայաստանյան և սփյուռքյան ղեկավարությունների շահերը համընկնումէին` եթե շատ սփյուռքահայեր գային` պատերազմին մասնակցած մի քանի հազար երիտասարդ կարող էր գլխացավանք դառնալ այդղեկավարության համար. նրանք կվերադառնային արտերկիր, հեղինակություն ձեռք կբերեին: Երբ Լիբանանից եկա, գիտեի, որ ինձնից հետոառնվազն մի քանի հարյուր հոգի պետք է գա: Բայց այդ մարդիկ չեկան, ուղղակի խոչընդոտում էին: Պատահել է` մարդիկ արհամարհել ենկուսակցական կամ այլ հանգամանքներ, կամավոր եկել են, իսկ այստեղ փորձել են այդ մարդկանց հետ ուղարկել, նույնիսկ ինչ-որ ձևերով պատժել: Բացի դրանից` եթե այստեղ սփյուռքահայերը շատ լինեին, նրանց գործոնը կուժեղանար: Երկրի ղեկավարությանը դա երևի ձեռնտու չէր: Այսպիսիճղճիմ պատճառներով հազարավոր սփյուռքահայեր չկարողացան գալ: Դժբախտաբար, իրականությունը սա է:

***

Շուշիի առանձնակի գումարտակն ստեղծվեց քաղաքի ազատագրումից հետո Դաշնակցության` Հայաստանից Արցախ գործուղված ջոկատներիհիման վրա, միավորման հրամանատարը ես էի: Գումարտակում հիմնականում ոչ արցախաբնակներ էին: Մեծ մասը Հայաստանից էր, մի մասն էլ` սփյուռքից: Մարդկային ռեսուրսով մենք օգուտ տվեցինք Արցախի մեր եղբայրներին: Պատերազմի ընթացքում մեր զորամիավորումով շուրջ 2000 մարդ է անցել: Շատերը գալիս էին 3-4 ամսով: Գումարտակը կարևոր էր նաև այն առումով, որ ռեզերվային էր և որտեղ օգնության կարիք կար` հասնում էր: Պատերազմի ընթացքում մեր զորամիավորումը հանգստացել է ընդամենը երկու շաբաթ: Ռազմական տրամաբանությամբ սա աննորմալերևույթ է, բայց նաև երևում է, թե մարդկային ռեսուրսի ինչ մեծ կարիք կար:

***

Այդ օրերին բավականին դժվար էր հրամանատար լինելը: Հատկապես բարդ էր նյութատեխնիկական ապահովվածության հարցը: Նորմալբանակներում դա ապահովվում է` հրամանատարը չի մտածում այդ մասին: Սակայն ես չեմ մեղադրում մեր բանակի հրամանատարությանը, քանիոր հասկանալի է, թե ինչ պայմաններում էինք ձևավորում այդ բանակը: Բայց կար մեկ օգնող հանգամանք` ենթակաները կամավորականներ էին: Կամավորը հասկանում էր. պետք լինի` մի օր էլ քիչ կուտենք, պետք լինի` մի ամիս էլ ծակ կոշիկով ման կգանք: Սկզբնական շրջանում ձմռանըհարյուրավոր արցախաբնակ մարտիկներ ձյան վրա բոթասով էին քայլում: Օգտագործելով առիթը, որ տարին մեկ մի քանի շաբաթով գտնվում էիԼիբանանում` հարազատներիս տեսնելու, այնտեղ բարձրացրեցի այս հարցը, որը կարճ ժամկետում լուծվեց: Մեկ մարդու միջամտությանարդյունքում գտնվեց մի բարերար, որը 15000 զինվորական կոշիկ ուղարկեց բանակին: Մի՞թե պիտի այս հարցերը այսպես պատահականորենլուծվեին: Սա ցավալի է մեզ համար, որ ունենք կազմակերպված սփյուռք ունեցող ազգի համբավ:

Դաշնակցությունը պարտավոր էր ապահովել մեր զորամիավորման կարիքները: Բայց եկավ մի պահ, երբ մենք էլ սկսեցինք սնվել բանակիամբողջական թիկունքի պահեստներից (մինչ այդ երկար ժամանակ սնունդ ստացել էինք Երևանից): Իսկ Երևանին օգնում էր նաև սփյուռքը, մասնավորապես Դաշնակցությունը: Այդ 15000 բատինկան էլ է Դաշնակցության միջոցով եկել: Բայց դա բավարար չէր: Ես մաքսիմալիստ չեմ, պարզապես գիտեմ սփյուռքի ներուժը: Ես հանգիստ կարող եմ ասել, որ պատերազմի ժամանակ այդ ներուժի 2 տոկոսն իսկ չօգտագործվեց:

***

10 տարուց ավելի է` ինձ Դաշնակցությունից հեռացրել են: Ըստ էության ես կուսակցական գործունեությամբ չեմ զբաղվել: Լինելով կուսակցական` զբաղվել եմ բանակաշինությամբ: Բնավորությունս է` եթե սխալ եմ տեսնում, մատնացույց եմ անում: Այդ, նաև այլ պատճառներով բանը հասավնրան, որ ստիպված եղան ինձ կուսակցությունից հանել: Ես դրան հանգիստ եմ վերաբերվում: Այսօրվա Դաշնակցությունը կապ չունի մերպատկերացրած Դաշնակցության հետ: Մեր պատկերացրած Դաշնակցությունը պետք է ծառայի ժողովրդին, ոչ թե կեղեքի նրան: Վերջին 10-11 տարում ականատես եղանք, թե ինչպես լինելով իշխանության մեջ` այդ կառույցը մասնակից դարձավ ժողովրդի կեղեքմանը: Դա ցավալի է, բայցիրականություն:

***

Մինչև 1999 թ. ծառայել եմ բանակում: Վերջին անգամ եղել եմ Արցախի 6-րդ պաշտպանական շրջանի բրիգադի հրամանատարը: Մի ծրագիրկար` Քարվաճառում ձևավորել պայմանագրային մեծ բրիգադ, որի շնորհիվ նաև այդ շրջանը կվերաբնակեցվեր: Պաշտոնից ազատվելուց հետոպետք է այդ ծրագիրը ղեկավարեի: Վազգեն Սարգսյանն ու Սամվել Բաբայանը գտել էին ծրագիրը ֆինանսավորելու աղբյուրը: Բայց հոկտեմբերիով այդ նախագիծը մնաց օդի մեջ: 27-

Դրանից հետո ես զբաղվել եմ ազգային-հասարակական գործունեությամբ: Տարիներ հետո իշխանությունները փորձեցին ինձ հետ կանչել ինչ-որպաշտոնի: Ես հրաժարվեցի, որովհետև հասկացել եմ` մինչև քաղաքական բարոյական ղեկավարություն չունենանք, անիմաստ է որևէ լուրջ գործովզբաղվելու փորձ անելը: Ուստի հիմա գնալով թաթախվում եմ քաղաքականության մեջ: Դրանում վատ բան չեմ տեսնում: Վերջին 10 տարիներինմեր տեսակը տեղի կամ անտեղի օգնել է այս կամ այն քաղաքական ուժին: Բայց եկել է ժամանակը, որ մեր տեսակը դրական իմաստով հայտնի իրամբիցիան և առաջնորդի մեր ժողովրդին:

***

Վերջում: Շատ է խոսվում ազատագրված տարածքները հանձնելու մասին: Դա լինող բան չէ: Պետք է պարզ գիտակցենք` այդ տարածքների լինել-չլինելը Հայաստանի լինել-չլինելու խնդիրն է: Իսկ հարցին, թե ի՞նչ զիջենք, կպատասխանեմ` հայ ժողովուրդը բացի զիջողներից` զիջելու ուրիշ բանչունի:

 


Ключевые слова: ոչ մի թիզ հող
Автор: Արփի ՍԱՀԱԿՅԱՆ ссылка: http://sobesednik.am
Читайте также:
Դիտումներ Просмотров: 1117 | Ավելացրել է Добавил: hay | Рейтинг: 5.0/1 |

PDA - mobile version | © Hay.do.am | Хостинг от uCoz |
Վիճակագրություն
ՀԱՅ


Կարևոր
Հանրամատչելի նյութը
Պատահաբար
Հարցում
Արցախի ազատագրված տարածքները
Քվեարկել են: 1351

Պիտակներ
Welcome on MerHayrenik.narod.ru: music, video, lyrics with chords, arts, history, literature, news, humor and more!КАРАБАХ88 - История Армении и Карабаха, пресса, комментарииНовости КарабахаГазета Армянская ЦерковьАрмянское интернет-сообщество Miasin.RUАрмянский форум
Армянский
сайт


Каталог Yerevan-city.com